THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Polio

Polio (poliomyelitis of ‘kinderverlamming') is een zeer besmettelijke en soms dodelijke virusinfectie die zenuwen aantast en blijvende spierverzwakking, verlamming en andere symptomen kan veroorzaken.

Polio wordt veroorzaakt door het poliovirus, een enterovirus (darmvirus), dat wordt verspreidt door het inslikken van materiaal dat met het virus besmet is. De infectie verspreidt zich vanuit de darm naar de gedeelten van de hersenen en het ruggenmerg die de spieren aansturen.

In het begin van de twintigste eeuw kwam polio over de hele wereld voor. Tegenwoordig komen dankzij uitgebreide vaccinatie vrijwel geen uitbraken van polio meer voor en de meeste artsen hebben nog nooit een nieuwe polio-infectie gezien. Het westelijk halfrond is al in 1994 officieel poliovrij verklaard. Eén (het laatste) geval van polio in Europa deed zich nog in 1998 voor. Niet-gevaccineerde mensen kunnen op elke leeftijd polio oplopen. Vroeger kwamen uitbraken van polio alleen bij kinderen en adolescenten voor omdat veel ouderen al aan het virus waren blootgesteld en immuniteit hadden ontwikkeld.

Symptomen en diagnose

Bij minder dan 1 op de 100 geïnfecteerde mensen ontstaan symptomen. Van degenen met symptomen heeft 80 tot 90% alleen last van koorts, lichte hoofdpijn, keelpijn en een algeheel gevoel van ziekte (malaise). Deze lichte ziekte verdwijnt binnen 24 tot 72 uur volledig. De resterende 10 tot 20% heeft ernstiger symptomen. Het risico van de ernstige vorm van polio is bij oudere kinderen en volwassenen groter. De symptomen, die meestal 7 tot 14 dagen na besmetting beginnen, zijn onder meer koorts, zware hoofdpijn, een stijve nek en rug en diepe spierpijn. Soms ontstaat in delen van de huid een vreemd gevoel, als tintelingen, of een ongewone overgevoeligheid voor pijn. Afhankelijk van welke delen van de hersenen en het ruggenmerg zijn aangetast, kan de ziekte tot stilstand komen of ontstaat er in bepaalde spieren zwakte of verlamming. De betrokkene kan problemen hebben met slikken en kan zich in speeksel, voedsel of vloeistoffen verslikken. Vloeistoffen kunnen in de neus terechtkomen waardoor de stem een nasale klank kan krijgen. Soms wordt het gedeelte van de hersenen dat verantwoordelijk is voor de ademhaling aangetast, wat zwakte of verlamming van de borstspieren veroorzaakt. Sommige mensen kunnen helemaal niet meer ademen.

De diagnose ‘polio' wordt op basis van de symptomen gesteld. De diagnose wordt bevestigd door identificatie van het poliovirus in een monster van de ontlasting en door hoge bloedspiegels van de antilichamen tegen het virus.

Preventie

Vaccinatie tegen polio is opgenomen in het Rijksvaccinatieschema. (see Gezonde pasgeborenen en zuigelingenFigures)

Twee typen vaccin zijn over de gehele wereld beschikbaar: een geïnactiveerd poliovirusvaccin (het Salk-vaccin), dat wordt geïnjecteerd, en een levend poliovirusvaccin (het Sabin-vaccin), dat oraal wordt toegediend. Het levende vaccin dat oraal wordt toegediend, biedt betere immuniteit, maar kan muteren en bij ongeveer 1 op de 2,4 miljoen kinderen polio veroorzaken. In Nederland wordt het Salk-vaccin toegediend. Het oraal toe te dienen vaccin wordt gebruikt voor de snelle behandeling van onbeschermde mensen bij lokale uitbraken in andere delen van de wereld.

Prognose en behandeling

Ongeveer 50% van de mensen met de ernstige vorm van polio herstelt zonder verlamd te raken. Nog eens 25% is enigszins gehandicapt en 25% is ernstig verlamd. Bij sommige kinderen, zelfs kinderen die volledig hersteld leken te zijn, treedt 15 jaar na een aanval van polio opnieuw spierzwakte op of verergert bestaande spierzwakte. Deze aandoening, het postpoliosyndroom, heeft vaak ernstige invaliditeit tot gevolg. (see Symptomen)

Polio kan niet worden genezen en de thans beschikbare antivirale geneesmiddelen beïnvloeden het beloop van de ziekte niet. Beademingsapparatuur kan nodig zijn als de ademhalingsspieren zijn verzwakt. Vaak hoeft beademingsapparatuur slechts tijdelijk te worden gebruikt.

illustrative-material.sidebar 5

Enterovirusinfecties: veelvoorkomende infecties op de kinderleeftijd

Tot de enterovirussen behoren talrijke stammen van het coxsackievirus, het ECHO-virus en andere virussen. Deze virussen zijn er de oorzaak van dat in de Verenigde Staten, en dan voornamelijk in de zomer en de herfst, 10 tot 30 miljoen mensen ziek worden. Infectieziekten zijn zeer besmettelijk en treffen gewoonlijk veel mensen in een gemeenschap, waarbij de verspreiding soms epidemische vormen aanneemt. Enterovirale infecties komen het meest voor bij kinderen, vooral bij kinderen die in slechte hygiënische omstandigheden leven.

De infectie begint wanneer iets wordt ingeslikt dat met het virus is besmet, waarna het virus zich in het spijsverteringskanaal vermenigvuldigt. De afweer van het lichaam heeft dan al veel infecties tegengehouden, waardoor er weinig of geen symptomen zijn. Soms overleeft het virus en verspreidt het zich via de bloedsomloop, met koorts, hoofdpijn, keelpijn en braken als gevolg. Dergelijke ziekten worden in de volksmond vaak ‘zomergriep' genoemd, hoewel het hier geen griep betreft. Bepaalde stammen van enterovirussen veroorzaken ook een niet-jeukende uitslag over het gehele lichaam of zweertjes in de mond. Dit type is veruit de meest voorkomende enterovirale infectieziekte. In zeldzame gevallen zal een enterovirus zich hierna verder verspreiden en een bepaald orgaan infecteren. Het virus kan veel verschillende organen infecteren en de symptomen en ernst van de ziekte zijn afhankelijk van het specifieke orgaan dat geïnfecteerd is. Een aantal ziekten wordt door enterovirussen veroorzaakt:

  • Bij handvoetmondziekte
    zijn de huid en de slijmvliezen aangetast: in de mond en op de handen en voeten verschijnen pijnlijke zweertjes.
  • Bij herpangina
    worden ook de huid en de slijmvliezen aangetast en verschijnen pijnlijke zweertjes op de tong en achter in de keel.
  • Aseptische meningitis
    (virale hersenvliesontsteking) tast het centrale zenuwstelsel aan, met zware hoofdpijn, een stijve nek en gevoeligheid voor licht als gevolg.
  • Encefalitis
    (hersenontsteking) veroorzaakt verwardheid, verzwakking, epileptische aanvallen en coma.
  • Paralytische ziekte
    heeft verzwakking van diverse spieren tot gevolg.
  • Myocarditis
    tast het hart aan, met verzwakking en kortademigheid bij inspanning als gevolg.
  • Epidemische pleurodynie
    (Bornholmse ziekte) tast de spieren aan, wat leidt tot met tussenpozen optredende, pijnlijke spasmen van de spieren in het onderste gedeelte van de borstholte (bij volwassenen) of in de bovenbuik (bij kinderen).
  • Acute hemorragische conjunctivitis
    tast de ogen aan en veroorzaakt pijnlijke, rode en tranende ogen, met bloedingen onder de conjunctiva (het oogbindvlies) en gezwollen oogleden.

Enterovirale infecties verdwijnen meestal volledig, maar infecties van het hart of het centrale zenuwstelsel zijn soms dodelijk. Er is geen genezingsmethode. De behandeling is gericht op verlichting van symptomen.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Bof

Next: Infecties van de luchtwegen

Figures
Tables
Disclaimer