THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Heupfracturen

Veruit de meeste heupfracturen (ongeveer 90%) doen zich voor bij mensen boven de 60 jaar. Heupfracturen komen meer voor bij ouderen als gevolg van osteoporose en omdat zij een groter risico hebben te vallen. Bij een aantal geneesmiddelen neemt bij ouderen de kans op een heupfractuur toe (see Introductie). Eén op de drie vrouwen en één op de zes mannen die de leeftijd van 90 jaar hebben bereikt, hebben ooit hun heup gebroken.

Aan het bovenstuk van de femur (dijbeen) zitten grote benige knobbels (trochanters) waaraan sterke spieren vastzitten. Boven de trochanters zit een korte nek met aan het uiteinde een bolvormige kop, die de buitenste helft van het heupgewricht vormt. De meeste heupfracturen komen voor net onder de bolvormige kop (dit wordt een ‘collumfractuur' genoemd) of in een van de trochanters (dit wordt een ‘intertrochantaire heupfractuur' genoemd).

Vooral collumfracturen zijn problematisch omdat de fractuur vaak de bloedtoevoer naar de dijbeenkop onderbreekt. Zonder een goede toevoer van bloed kan het bot niet genezen en kan de kop afsterven en uiteindelijk in elkaar zakken waardoor de werking van het heupgewricht wordt verstoord. Bij intertrochantaire heupfracturen is er vaak een groot breukvlak waardoor er interne bloedingen optreden.

Symptomen en diagnose

Ouderen breken vaak hun heup omdat ze vallen bij het lopen op een vlakke ondergrond, meestal binnenshuis. Ze kunnen vaak het been niet meer bewegen en zeker niet staan of lopen. Bij onderzoek constateert een arts dat het been korter lijkt te zijn geworden en naar buiten gedraaid door het ontbreken van de balans tussen het trekken van de spieren en de zwaartekracht. Er ontstaan een zwelling en een purperachtige bloeduitstorting als gevolg van het weglekken van bloed uit de fractuur.

Op een röntgenfoto is meestal een duidelijke fractuur te zien waarmee de arts de diagnose kan stellen. Maar op de röntgenfoto zijn dunne fractuurlijnen in het begin soms niet te zien. Wanneer iemand dus pijn blijft houden en één of meer dagen na de val niet kan staan, moet er nog een röntgenfoto, een MRI-scan of een botscan worden gemaakt.

Behandeling

De meeste mensen met een heupfractuur worden operatief behandeld. De soort operatie is afhankelijk van het type fractuur.

Bij de behandeling van een ernstige collumfractuur wordt de afgebroken kop operatief verwijderd, omdat de bloedtoevoer naar de kop van het dijbeen is verstoord. Als de schade aan het collum niet volledig is (de fractuur is niet totaal), worden er operatief pennen geplaatst om de kop van het dijbeen te ondersteunen (interne fixatie). Omdat het heupgewricht gespaard blijft, is dit een kleinere ingreep dan bij een ernstige collumfractuur.

Intertrochantaire heupfracturen worden behandeld met een implantaat, zoals een schuivende compressieschroef en een zijplaat. Dit implantaat houdt de botfragmenten stevig in de goede positie terwijl de fractuur geneest. De fixatie is meestal zo sterk dat de patiënt de fractuur net zoveel kan belasten als hij zelf kan verdragen. De botfragmenten genezen meestal binnen een aantal maanden, maar het genezingsproces duurt minstens 6 maanden. Gedurende die tijd hebben de patiënten steeds minder last van de fractuur, krijgen ze hun kracht terug en kunnen ze steeds beter lopen.

Ter vervanging van de heupkop worden speciale metalen implantaten gebruikt. Deze hebben een gepolijst, bol oppervlak (zodat ze in de gewrichtskom passen) en een sterke steel die in het centrale mergkanaal van het dijbeen wordt gestoken. Sommige prothetische implantaten worden met sneldrogend kunststof cement aan het bot vastgemaakt. Andere hebben een speciale poreuze of keramische deklaag waarin het omliggende levende bot kan ingroeien en een directe verbinding kan aangaan.

Na een gewrichtsvervangende operatie begint de patiënt meestal meteen op krukken of met een looprek te lopen, om na 6 weken over te gaan op gebruik van een stok. Kunstgewrichten hebben echter niet het eeuwige leven. Na 10 tot 20 jaar moet er mogelijk nog een operatie worden verricht, vooral bij actieve of zware mensen. Gewrichtsvervanging is vaak gunstig voor ouderen, omdat het door hun leeftijd niet waarschijnlijk is dat er nog een operatie zal moeten volgen. Het is voor ouderen ook zeer belangrijk dat ze bijna onmiddellijk na de operatie weer kunnen lopen.

Soms moet het gehele gewricht worden vervangen. Dit wordt soms gedaan bij fracturen, maar het meest bij artrose (see Artrose).

Als mensen met een heupfractuur gedwongen het bed moeten houden, hebben ze een grotere kans op ernstige complicaties, zoals doorligplekken (decubitus), stolsels die tot longembolie kunnen leiden, geestelijke verwardheid en longontsteking. Een groot voordeel van chirurgische fixatie is dat iemand weer zeer snel uit bed kan komen en kan beginnen met lopen. Eén of twee dagen na de operatie kan de patiënt met behulp van een looprek al weer een paar stappen doen. Er wordt zo snel mogelijk met de revalidatie begonnen. (see Introductie)

illustrative-material.figure-short 2

Herstel van een gebroken heup

Herstel van een gebroken heup

Er zijn twee veelvoorkomende typen heupfractuur. Een collumfractuur treedt op in de hals van het dijbeen. Intertrochanterfracturen treden op ter hoogte van de grote benige knobbels (trochanters) waar de zware bil- en beenspieren zijn aangehecht. Wanneer de fractuur niet te ernstig is, kunnen er operatief metalen pennen worden geplaatst om de kop van het dijbeen te ondersteunen. Door deze operatieve ingreep blijft iemands heupgewricht gespaard.

illustrative-material.figure-short 3

Vervangen van een heup

Vervangen van een heup

Wanneer het bovenste deel (de kop) van het dijbeen (femur) ernstig is beschadigd, kan het worden vervangen door een kunstmatig deel (een prothese) van metaal. Deze procedure wordt ‘partiële heupartroplastiek' genoemd. In sommige gevallen moet ook de kom waarin de kop van het dijbeen draait (samen het heupgewricht) worden vervangen. Het onderdeel dat daarvoor wordt gebruikt, is een metalen behuizing bekleed met een duurzaam soort kunststof. Deze procedure wordt ‘totale heupartroplastiek' genoemd.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Beenfracturen

Next: Bekkenfracturen

Figures
Tables
Disclaimer