THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Fibromyalgie

Onder fibromyalgie worden verschillende aandoeningen verstaan. Ze worden alle gekenmerkt door heftige pijn en stijfheid in de weke delen, zoals in de spieren, pezen en gewrichtsbanden.

De term ‘fibromyalgie' wordt gebruikt om verscheidene verwante aandoeningen te omschrijven. Er worden allerlei termen voor deze aandoeningen gebruikt, zoals gegeneraliseerde fibromyalgie, primaire fibromyalgiesyndroom, secundaire fibromyalgiesyndroom, gelokaliseerde fibromyalgie en myofasciaal pijnsyndroom. Maar elke term heeft zijn eigen bijbetekenis. Voorheen werden deze aandoeningen samen ‘fibrositis' of ‘fibromyositissyndroom' genoemd, maar omdat er geen ontsteking aanwezig is, heeft men de ‘itis'-toevoeging laten vallen.

Bij gegeneraliseerde fibromyalgie, die ongeveer 7 keer vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen, is het lichaam op allerlei plaatsen pijnlijk en stijf. Het primaire fibromyalgiesyndroom is de meest voorkomende variant van gegeneraliseerde fibromyalgie. Deze variant komt meestal voor bij jonge vrouwen en vrouwen van middelbare leeftijd zonder een onderliggende aandoening.

Secundaire fibromyalgiesyndroom is een soort gegeneraliseerde fibromyalgie. De term verwijst naar een andere, onderliggende aandoening (zoals hypothyreoïdie) waardoor de symptomen van fibromyalgie worden veroorzaakt. Andere aandoeningen, zoals lupus erythematodes disseminatus of reumatoïde artritis, kunnen wel samen met fibromyalgie voorkomen, maar niet de onderliggende oorzaak zijn.

Bij gelokaliseerde fibromyalgie komen pijn en stijfheid voor in één bepaald gebied of in een paar gebieden, zoals de spieren van kaak en nek en/of de schouderspieren. Gelokaliseerde fibromyalgie komt iets vaker voor bij mannen, misschien omdat zij meer hun spieren gebruiken op hun werk of bij het sporten. Soms ontwikkelt gelokaliseerde fibromyalgie zich tot gegeneraliseerde fibromyalgie. Het myofasciale pijnsyndroom is een soort gelokaliseerde of regionale fibromyalgie die op verschillende plaatsen kan voorkomen. Bij het temporomandibulaire type (see Introductie) zijn vaak de kauwspieren betrokken, die pijnlijk en gevoelig kunnen worden.

Fibromyalgie is niet gevaarlijk of levensbedreigend. De aanhoudende symptomen kunnen echter zeer hinderlijk zijn.

Oorzaken

Meestal kan de oorzaak van gegeneraliseerde fibromyalgie niet worden achterhaald. Bij het primaire fibromyalgiesyndroom is de oorzaak altijd onbekend. Gegeneraliseerde fibromyalgie kan worden verergerd door lichamelijke of psychische stress, slecht slapen, herhaalde belasting, een letsel of chronische blootstelling aan vocht en kou. Bij het secundaire fibromyalgiesyndroom is er een onderliggende oorzaak bekend. Het syndroom kan voorkomen als een complicatie van bepaalde infecties (zoals de ziekte van Lyme) of van hypothyreoïdie. Een andere aandoening, zoals reumatoïde artritis of lupus erythematodes disseminatus, kan toevallig erbij optreden of soms de symptomen van fibromyalgie doen toenemen.

Gelokaliseerde fibromyalgie is vaak een gevolg van een beroepsmatige of recreatieve spierbelasting. Het temporomandibulaire type van het myofasciale pijnsyndroom kan worden veroorzaakt door het op elkaar klemmen van of knarsen met de tanden, vooral 's nachts.

Symptomen

Bij gegeneraliseerde fibromyalgie ontstaan de stijfheid en pijn meestal geleidelijk. Bij gelokaliseerde fibromyalgie kan de pijn vaak abrupter beginnen na spierbelasting en scherper zijn. In beide gevallen wordt de pijn gewoonlijk heviger bij vermoeidheid, inspanning of overbelasting. Bepaalde spiergebieden kunnen gevoelig zijn wanneer er stevig met een vinger op wordt gedrukt. Deze gebieden worden ‘tender points' of ‘trigger points' genoemd. (Beide punten zijn gevoelig, maar bij ‘trigger points' straalt de pijn uit naar een verder gelegen gebied.) Tijdens opvlammingen kunnen de spieren gespannen zijn of zelfs verkrampen. Elke spier, pees of gewrichtsband kan er bij betrokken zijn. Weke delen van de hals, de schouders, de ribbenkast, de onderrug en de dijen, maar ook de gewrichten kunnen dan pijnlijk zijn.

Het kenmerkende van het primaire fibromyalgiesyndroom is dat de pijn op veel plaatsen in het lichaam te voelen is. Ook gaat de ziekte vaak gepaard met andere symptomen, zoals slecht slapen, angst, depressie, vermoeidheid en het prikkelbaredarmsyndroom (see Prikkelbaredarmsyndroom). Bij het temporomandibulaire type van het myofasciale pijnsyndroom kan de mond vaak niet volledig worden geopend. Het kan al pijnlijk zijn om de mond open te doen. Het klemmen of knarsen van de tanden tijdens de slaap kan leiden tot hoofdpijn bij het wakker worden. Deze hoofdpijn wordt in de loop van de dag minder. Soms gaat het klemmen of knarsen de gehele dag door.

Diagnose en behandeling

De diagnose ‘fibromyalgie' wordt gebaseerd op het patroon en de plaats van de pijn en de aanwezigheid van tender points. De arts drukt stevig op bepaalde plaatsen op het lichaam om vast te stellen of iemand pijn voelt op één punt (een tender point) of dat de pijn zich lijkt te verplaatsen naar een ander gebied (een trigger point). Voor de diagnose moeten 11 van de 18 te onderzoeken drukpunten gevoelig zijn.

Meestal helpen behandelingen zonder geneesmiddelen het best. Bij sommige lichte gevallen van fibromyalgie kan vermindering van de stress verzachtend werken. Meestal hebben de patiënten er baat bij om rekoefeningen en oefeningen ter verbetering van de conditie te doen. Ook verbetering van de kwaliteit van de slaap, warmtebehandeling van het getroffen gebied, zachte massage en zich warm kleden zullen meestal helpen.

Acetylsalicylzuur (aspirine) of andere niet-steroïde anti-inflammatoire middelen helpen meestal niet veel. Soms wordt in een bepaald gevoelig gebied of trigger point een plaatselijke verdoving geïnjecteerd (zoals lidocaïne), alleen of in combinatie met een corticosteroïd (zoals hydrocortison). Dergelijke injecties moeten echter niet te vaak worden gebruikt. Een arts kan lage doses tricyclische antidepressiva voorschrijven (see Prognose en behandeling) 1 of 2 uur voor het slapen gaan. Deze middelen zijn meer bedoeld om de kwaliteit van de slaap te verbeteren dan om een depressie te verminderen.

Mensen met het temporomandibulaire type van het myofasciale pijnsyndroom kunnen met een kunststof mondbeschermer de tanden van elkaar houden en daardoor voorkomen dat ze die op elkaar klemmen of knarsen. Soms wordt een benzodiazepine of tricyclisch antidepressivum gebruikt voor het slapengaan om de symptomen te verminderen totdat er een mondbeschermer kan worden aangeschaft. Niet-steroïde anti-inflammatoire middelen of paracetamol kunnen ook goed worden gebruikt. De aandoening blijft meestal bestaan. Als er opioïden worden gebruikt, moet dat alleen maar voor korte tijd gebeuren. De patiënt moet leren niet zijn kaken op elkaar te klemmen en niet met de tanden te knarsen. Voedsel dat moeilijk te kauwen is en kauwgom moeten worden vermeden. Sommige mensen zijn gebaat bij fysiotherapie, biofeedback om te helpen ontspannen en psychotherapie. De symptomen van de aandoening verminderen aanzienlijk binnen 2 tot 3 jaar, zelfs zonder behandeling.

illustrative-material.figure-short 1

Fibromyalgie: opsporen van de tender points

Fibromyalgie: opsporen van de tender points

Tender points zijn gevoelige plekken die zich bij mensen met fibromyalgie ontwikkelen. Voor een diagnose ‘fibromyalgie' moet iemand pijn voelen op minstens 11 van de 18 te onderzoeken punten.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Spierkrampen

Next: Slijmbeursontsteking

Figures
Tables
Disclaimer