THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Chronische pericarditis

Chronische pericarditis is een ontsteking die sluipend begint, lang aanhoudt en leidt tot vochtophoping in de pericardiale ruimte of tot verdikking van het pericard.

Chronische pericarditis komt voornamelijk in twee vormen voor. Bij chronische exsudatieve pericarditis hoopt zich geleidelijk vocht (exsudaat) op in de pericardiale ruimte, tussen de twee lagen van het pericard.

Chronische constrictieve pericarditis is een zeldzame aandoening die gewoonlijk ontstaat doordat zich in het gehele pericard stug (fibreus) littekenweefsel vormt. Dit stugge bindweefsel trekt in de loop der jaren vaak samen, waardoor het hart wordt samengedrukt. Het hart wordt hierbij dus niet groter, zoals bij de meeste hartziekten. Doordat er meer druk is vereist om het samengedrukte hart met bloed te vullen, neemt de bloeddruk toe in de aders die het bloed naar het hart terugvoeren. Naarmate zich meer vocht in de aders ophoopt, kan dit uit de bloedvaten lekken en zich verzamelen in andere delen van het lichaam, bijvoorbeeld onder de huid.

Oorzaken

Meestal is de oorzaak van chronische exsudatieve pericarditis onbekend, maar de aandoening kan worden veroorzaakt door kanker, tuberculose of een gebrekkige schildklierfunctie (hypothyreoïdie).

Ook de oorzaak van chronische constrictieve pericarditis is doorgaans onbekend. De meest voorkomende oorzaken zijn, voor zover bekend, virale infecties en bestraling ter behandeling van borstkanker of lymfomen. Chronische constrictieve pericarditis kan ook het gevolg zijn van elke aandoening die acute pericarditis veroorzaakt, zoals reumatoïde artritis, systemische lupus erythematodes, eerdere verwondingen, hartoperaties of een bacteriële infectie. Vroeger was in westerse landen tuberculose de meest voorkomende oorzaak van chronische pericarditis, maar dat is tegenwoordig nog maar in 2% het geval. In Afrika en India is tuberculose echter nog steeds de meest voorkomende oorzaak van alle vormen van pericarditis.

Symptomen en diagnose

Tot de symptomen van pericarditis behoren kortademigheid, hoesten en vermoeidheid. Het hoesten wordt veroorzaakt doordat er door de hoge druk in de longaders vocht in de longblaasjes wordt geperst. De vermoeidheid ontstaat doordat het aangetaste pericard het hart belet normaal te werken, zodat het niet voldoende bloed kan rondpompen om aan de behoefte van het lichaam te voldoen. Andere veelvoorkomende symptomen zijn vochtophoping in de buik (ascites) en in de benen (oedeem). Soms hoopt zich vocht op in de ruimte tussen de twee lagen van het longvlies (pleura-effusie (see Pleura-effusie)). Chronische pericarditis veroorzaakt echter geen pijn.

Wanneer bij chronische exsudatieve pericarditis het vocht zich langzaam ophoopt, zijn er soms weinig symptomen. Dat komt doordat het pericard geleidelijk aan kan oprekken, zodat er geen harttamponnade ontstaat. Als het vocht zich echter snel ophoopt, kan het hart bekneld raken en kan er wel harttamponnade optreden.

De symptomen vormen een belangrijke aanwijzing voor het feit dat een patiënt aan chronische pericarditis lijdt, vooral als er geen andere reden is aan te wijzen voor de slechte hartwerking (zoals hoge bloeddruk, coronaire hartziekte of klepaandoeningen).

Een veel gebruikte methode om de diagnose te bevestigen is echocardiografie (see Echocardiografie en andere echografische procedures). Daarmee kan de hoeveelheid vocht in de pericardiale ruimte worden bepaald en de vorming van stug weefsel rond het hart worden vastgesteld. Ook harttamponnade kan ermee worden bevestigd. Met behulp van een thoraxfoto kan een eventuele kalkafzetting in het pericard worden opgespoord. Dergelijke afzettingen komen voor bij ongeveer de helft van de patiënten met chronische constrictieve pericarditis.

De diagnose kan op twee manieren worden bevestigd. Met behulp van hartkatheterisatie kan de bloeddruk in de verschillende hartholten en de grote bloedvaten worden bepaald. Met deze metingen kan de arts pericarditis onderscheiden van aandoeningen die erop lijken. Verder kan met magnetische kernspinresonantie (MRI) of computertomografie (CT-scan) de dikte van het pericard worden bepaald. Normaal gesproken is het pericard minder dan 3 mm dik, maar bij chronische constrictieve pericarditis is de dikte meestal 6 mm of meer.

Soms wordt een weefselmonster (biopt) genomen om de oorzaak van chronische pericarditis, bijvoorbeeld tuberculose, te helpen bepalen. Daartoe wordt tijdens een oriënterende operatie een stukje van het pericard weggenomen en onder een microscoop bekeken. Ook kan een weefselmonster worden genomen met behulp van een pericardioscoop, een glasvezelbuis die via een snede in de borstkas wordt gebracht en waarmee het pericard kan worden bekeken.

Behandeling

Wanneer de oorzaak van een chronische exsudatieve pericarditis bekend is, wordt deze zo mogelijk behandeld. Als de hartwerking normaal is, wacht de arts gewoonlijk de verdere ontwikkeling af. Als de aandoening symptomen veroorzaakt, of als een infectie wordt vermoed, kan een drain worden ingebracht (see Chronische pericarditis).

Bij patiënten met chronische constrictieve pericarditis kunnen de symptomen soms worden verlicht met behulp van bedrust, een zoutarm dieet en vochtafdrijvende middelen. De enige behandeling die werkelijk genezing brengt, bestaat echter uit het operatief verwijderen van het pericard. Deze operatie leidt in ongeveer 85% van de gevallen tot genezing. Omdat er echter een risico van 5 tot 15% bestaat dat de patiënt als gevolg van de operatie overlijdt, wordt gewoonlijk met operatief ingrijpen gewacht totdat de ziekte de patiënt ernstig in zijn dagelijkse bezigheden beperkt. De operatie wordt niet uitgevoerd in de vroege stadia van de aandoening (vóór er duidelijke symptomen verschijnen), maar ook niet in de late stadia (wanneer er tijdens rust al symptomen kunnen optreden).

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Acute pericarditis

Next: Introductie

Figures
Tables
Disclaimer