THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Jeuk

Jeuk (pruritus) is een gevoel dat instinctief de neiging tot krabben oproept.

Jeuk kan worden veroorzaakt door een huidaandoening of een ziekte die het hele lichaam aantast (systemische ziekte). Huidaandoeningen die met hevige jeuk gepaard gaan, zijn onder andere besmetting met parasieten (schurft, mijten of luizen), insectenbeten, netelroos, constitutioneel eczeem, allergisch eczeem en contacteczeem. Deze aandoeningen veroorzaken meestal ook uitslag. Systemische ziekten die jeuk kunnen veroorzaken, zijn onder andere leveraandoeningen, nierinsufficiëntie, lymfomen, leukemie en andere bloedaandoeningen en soms ook schildklieraandoeningen, diabetes en kanker. De jeuk bij deze aandoeningen leidt echter meestal niet tot zichtbare uitslag.

Er zijn allerlei geneesmiddelen die jeuk kunnen veroorzaken, waaronder barbituraten, acetylsalicylzuur (aspirine) en geneesmiddelen waarvoor sommige mensen allergisch zijn.

Jeuk komt ook vaak voor in de laatste maanden van de zwangerschap. Zwangerschapsjeuk betekent meestal niet dat er iets mis is.

Huidcontact met wollen kleding of irriterende stoffen, zoals oplosmiddelen of cosmetica, is vaak een bron van jeuk. Een droge huid (xerose) komt vooral bij oudere mensen voor en kan uitgebreide, hevige jeuk veroorzaken, maar de oorzaak kan ook liggen in koud weer of langdurige blootstelling aan water. Een warm bad of warme douche verergert de jeuk vaak.

Het krabben zelf kan de huid irriteren en tot meer jeuk leiden, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat van jeuk-krabben-jeuk. Hard krabben kan roodheid en diepe krassen in de huid veroorzaken. Sommige mensen krijgen zelfs bij voorzichtig krabben al hevig jeukende, rode strepen. Dat is een vorm van urticaria (galbulten). Door langdurig krabben en wrijven kunnen een verdikking van de huid en littekens ontstaan.

Diagnose

De arts probeert de jeuk tegen te gaan door de oorzaak vast te stellen. Vaak ligt de oorzaak voor de hand, zoals een insectenbeet of contact met een plant. Bij jeuk die langer dan een paar dagen aanhoudt of geregeld zonder aanwijsbare oorzaak opkomt en weer verdwijnt, is meestal onderzoek nodig. Bij het vermoeden van een allergie kan de huid worden onderzocht. (see Symptomen en diagnose) en (see Diagnose)

Als het vermoedelijk gaat om een systemische ziekte wordt gewoonlijk een bloedonderzoek uitgevoerd om de lever- en nierfunctie en de bloedglucosespiegel te controleren. Ook kan het aantal eosinofiele leukocyten (een soort witte bloedcel) worden nagegaan. Een hoog aantal kan op een allergische reactie duiden. Soms adviseert de arts bepaalde geneesmiddelen niet meer te gebruiken om te zien of de jeuk minder wordt. Onderzoek van een huidbiopt of huidschraapsel (see Diagnose) kan nuttig zijn bij het achterhalen van de oorzaak. Dat kan ook een infectie zijn.

Behandeling

Ongeacht de oorzaak is het advies om bij jeuk kort te douchen en te baden en weinig tot geen zeep te gebruiken. Het water is bij voorkeur niet te warm. De huid voorzichtig droogdeppen is beter dan stevig wrijven. Veel mensen met jeuk hebben baat bij een gewone vochtinbrengende crème direct na het douchen of baden. Een ongeparfumeerde crème, die vrij van kleurstoffen is, geeft minder aanleiding tot irritatie van de huid en daardoor minder jeuk. Vingernagels moeten kort worden gehouden, vooral bij kinderen. Hierdoor worden krabwondjes tot een minimum beperkt. Het aanbrengen van een dun laagje huidverzachtende bestanddelen, zoals menthol, kamfer, kamille, eucalyptusolie en calamine, kan ook helpen.

Orale antihistaminica kunnen de jeuk verminderen. Sommige antihistaminica, zoals hydroxyzine, veroorzaken doorgaans slaperigheid en een droge mond en worden voornamelijk voor het slapengaan gebruikt. Andere antihistaminica, zoals loratadine en cetirizine, hebben dit slaapverwekkende effect niet. Het gebruik van crèmes met antihistaminica wordt afgeraden, omdat deze zelf een allergische reactie kunnen veroorzaken.

Crèmes met corticosteroïden werken ontstekingsremmend en gaan de jeuk tegen. Deze kunnen worden gebruikt wanneer de jeuk plaatselijk is. Bij jeuk door bijvoorbeeld een plant kan een sterk werkende corticosteroïdencrème nodig zijn. Op het gezicht en de geslachtsdelen mogen uitsluitend de lichtere corticosteroïden worden aangebracht, bijvoorbeeld hydrocortison 1%. Door het gebruik van krachtigere corticosteroïden kan de gevoelige huid in deze gebieden dunner worden. Bovendien kunnen sterkere crèmes problemen veroorzaken (see Reumatoïde artritis en andere typen artritisSidebar), vooral bij kinderen onder de 7 jaar omdat deze geneesmiddelen in de bloedbaan worden opgenomen. Dit kan gebeuren indien de crème langdurig op grote delen van het lichaam wordt aangebracht. Orale corticosteroïden worden soms gebruikt als een groot deel van het lichaam is aangetast.

Een specifieke behandeling kan noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij jeuk, veroorzaakt door een schimmel of een parasitaire of bacteriële infectie. In dat geval kunnen geneesmiddelen voor lokaal of systemisch gebruik worden voorgeschreven. Geneesmiddelen voor lokaal gebruik worden rechtstreeks op de aangetaste huid aangebracht. Systemische geneesmiddelen kunnen worden ingespoten of ingenomen en worden zo door het lichaam verspreid.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Introductie

Next: Eczeem

Figures
Tables
Disclaimer