THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Psoriasis

Psoriasis is een chronische, terugkerende aandoening die verheven, rode, scherp begrensde plekken met zilverglanzende schilfers veroorzaakt.

Deze plekken ontstaan door een abnormaal snelle groei van de huidcellen. De oorzaak is niet bekend. Vermoedelijk speelt een probleem met het afweersysteem een rol. De aandoening is vaak een familiekwaal. De aandoening komt voor bij 2 tot 4% van de blanke bevolking en minder vaak bij mensen van het negroïde ras.

Symptomen

Psoriasis kan op elke leeftijd beginnen, maar ontstaat meestal bij mensen in de leeftijdsgroep van 10 tot 40 jaar.

Psoriasis begint gewoonlijk met een of meer kleine plekjes op de hoofdhuid, ellebogen, knieën, rug of billen. De eerste plekjes kunnen na een paar maanden verdwijnen of blijvend zijn. Soms groeien ze samen tot grotere plekken. Sommige patiënten hebben niet meer dan één of twee kleine plekjes, anderen hebben plekken die grote delen van het lichaam beslaan. Dikke plekken of plekken op de handpalmen, voetzolen of huidplooien van de geslachtsdelen kunnen jeuken of pijn doen, maar meestal heeft de patiënt geen klachten. De plekken veroorzaken geen groot lichamelijk ongemak, maar ze zijn op de onbedekte huid wel duidelijk zichtbaar en dat kan psychische problemen in de relationele sfeer geven. Veel patiënten met psoriasis hebben ook vervormde, verdikte nagels met putjes.

Psoriasis blijft levenslang aanwezig, maar de hevigheid kan wisselend zijn. De symptomen verminderen vaak in de zomer, wanneer de huid wordt blootgesteld aan helder zonlicht. Sommige mensen kunnen jarenlang klachtenvrij zijn. De psoriasisverschijnselen kunnen weer opvlammen zonder aanwijsbare oorzaak of als gevolg van allerlei omstandigheden. Vaak zijn aandoeningen die de huid irriteren de oorzaak, zoals kleine verwondingen en ernstige verbranding door de zon. Soms ontstaat een opvlamming (exacerbatie) van psoriasis na een infectie, bijvoorbeeld een verkoudheid of keelontsteking met streptokokken. In de winter en na veel stress komen exacerbaties vaker voor. Een exacerbatie kan ook worden veroorzaakt door allerlei geneesmiddelen, zoals geneesmiddelen tegen malaria, lithium en bètablokkers.

Sommige minder vaak voorkomende vormen van psoriasis kunnen gepaard gaan met ernstige verschijnselen. Arthritis psoriatica veroorzaakt pijnlijke en opgezwollen gewrichten. (see Artritis psoriatica)

Bij exfoliatieve psoriasis wordt de huid over het gehele lichaam rood en schilferig. Dit is een ernstige aandoening. De huid biedt dan, net als bij een brandwond, niet meer voldoende bescherming tegen verwonding en infectie. Bij een andere weinig voorkomende vorm van psoriasis, psoriasis pustulosa, vormen zich kleine en grote met pus gevulde blaasjes en blaren (pustels) op de handpalmen en voetzolen. Soms zijn de pustels verspreid over het hele lichaam.

Behandeling

Er zijn allerlei geneesmiddelen voor de behandeling van psoriasis. Meestal wordt een combinatie van geneesmiddelen gebruikt, afhankelijk van de mate en ernst van de symptomen.

Als de aandoening tot een paar plekken is beperkt, worden meestal geneesmiddelen voor lokaal gebruik toegepast. Bijna alle psoriasispatiënten hebben baat bij vochtinbrengende middelen. Andere middelen voor lokaal gebruik zijn onder meer: corticosteroïden vaak in combinatie met calcipotriol, een vitamine-D-derivaat of kool- of houtteer. Antraline kan ook worden gebruikt. Dikke plekken worden dunner door ze in te smeren met een zalf met salicylzuur. Hierdoor wordt de effectiviteit van andere geneesmiddelen verhoogd. Veel van deze geneesmiddelen irriteren de huid. De arts moet voor iedere patiënt het optimale geneesmiddel vinden.

Ook fototherapie (blootstelling aan ultraviolet licht) kan een verbetering opleveren die enkele maanden aanhoudt. Fototherapie wordt vaak toegepast in combinatie met allerlei geneesmiddelen voor lokaal gebruik, vooral als grote delen van de huid zijn aangetast. Van oudsher bestaat de behandeling uit een combinatie van fototherapie en het gebruik van psoralenen (geneesmiddelen die de huid gevoeliger maken voor ultraviolet licht). Deze behandeling wordt ‘PUVA' genoemd (psoralenen met ultraviolet-A-licht). Een andere veel toegepaste behandeling is bestraling met smalspectrum-UVB. Deze behandeling is minstens zo effectief als PUVA-behandeling, maar psoralenen zijn niet nodig en de bijwerkingen van PUVA, zoals gevoeligheid voor zonlicht tijdens het psoraleengebruik, worden vermeden.

Bij ernstige vormen van psoriasis en arthritis psoriatica of bij patiënten die niet op andere behandelvormen reageren, worden orale geneesmiddelen gebruikt, zoals ciclosporine, methotrexaat en acitretine. Al deze middelen hebben veel bijwerkingen. Ciclosporine kan hoge bloeddruk en nierbeschadiging veroorzaken. Methotrexaat leidt na lang gebruik tot leverbeschadiging en kan daarom nooit langdurig worden gegeven. Acitretine is vergelijkbaar met het acnegeneesmiddel isotretinoïne (see Behandeling) en is vooral effectief bij psoriasis pustulosa, maar het middel verhoogt vaak de lipidenconcentratie van het bloed (triglyceriden en cholesterol) en kan problemen met de lever en botten veroorzaken. Dit geneesmiddel kan aangeboren afwijkingen veroorzaken en mag beslist niet worden gebruikt door vrouwen die (mogelijk) zwanger zijn of kunnen worden.

illustrative-material.sidebar 3

Fototherapie (lichttherapie): gebruik van ultraviolet licht voor behandeling van huidaandoeningen

Al vele jaren is bekend dat zonlicht een gunstige invloed heeft op bepaalde huidaandoeningen. Artsen weten nu dat één bestanddeel van zonlicht dit doet: ultraviolet (UV) licht of ultraviolette straling. UV-licht heeft veel verschillende effecten op huidcellen. Het kan onder meer invloed hebben op de hoeveelheid en soorten chemische stoffen die ze maken en bepaalde cellen doden die een rol spelen bij huidziekten. Het gebruik van UV-licht ter behandeling van ziekten, heet ‘fototherapie'. Psoriasis en atopisch eczeem zijn de aandoeningen die het vaakst met fototherapie worden behandeld.

Omdat natuurlijk zonlicht in intensiteit varieert en in bepaalde klimaten gedurende een groot deel van het jaar niet bruikbaar is, worden voor fototherapie bijna altijd kunstmatige bronnen van UV-licht gebruikt. Behandeling vindt plaats in de spreekkamer van de huisarts of in een gespecialiseerd behandelcentrum. Ultraviolet licht is niet zichtbaar voor het menselijk oog en wordt naar golflengte ingedeeld in A-, B- of C-licht. Ultraviolet-A (UVA) dringt dieper in de huid door dan ultraviolet-B (UVB). UVA of UVB wordt gekozen op basis van het type en ernst van de aandoening. Ultraviolet-C wordt niet gebruikt voor fototherapie. Sommige lichtbronnen produceren uitsluitend UVA of UVB met specifieke golflengtes (smalbandtherapie), die worden gebruikt om specifieke aandoeningen te behandelen. Smalbandtherapie houdt de huidverbranding door fototherapie mede binnen de perken.

Fototherapie wordt soms gecombineerd met het gebruik van psoralenen. Psoralenen zijn geneesmiddelen die oraal kunnen worden ingenomen voorafgaand aan een behandeling met ultraviolet licht. Psoralenen maken de huid gevoeliger voor de inwerking van UV-licht, waardoor de blootstelling minder lang en intens hoeft te zijn. De combinatie van psoralenen en UVA wordt ‘PUVA-therapie' genoemd.

Bijwerkingen van fototherapie zijn onder meer pijn en rood worden van de huid, op soortgelijke wijze als na langdurige blootstelling aan natuurlijk UV-licht. Door blootstelling aan UV-licht loopt iemand ook meer kans om op lange termijn huidkanker te krijgen, hoewel dit risico bij korte behandelingen klein is. Psoralenen veroorzaken vaak misselijkheid. Omdat psoralenen in de ooglens doordringen, moet na een behandeling met PUVA-therapie ten minste 12 uur lang een zonnebril met UV-werende glazen worden gedragen.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Granuloma annulare

Next: Pityriasis rosea

Figures
Tables
Disclaimer