THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Ringworm en soortgelijke schimmelinfecties

Ringworm (tinea) is een schimmelinfectie van de huid die door verschillende schimmels wordt veroorzaakt en over het algemeen wordt genoemd naar de plaats op het lichaam waar deze voorkomt.

Anders dan de naam doet vermoeden, heeft ringworm niets met wormen te maken. De naam verwijst naar de ringvormige aandoening van de huid die bij de infectie optreedt.

Voetschimmel (zwemmerseczeem, tinea pedis) is een veelvoorkomende schimmelinfectie die vaak tijdens warm weer verschijnt. De infectie kan zich van mens tot mens verspreiden in gemeenschappelijke doucheruimten of in andere vochtige ruimten waar geïnfecteerde mensen op blote voeten lopen. De infectie wordt meestal veroorzaakt door Trichophyton of Epidermophyton. Deze schimmels groeien meestal op de warme, vochtige plekken tussen de tenen. De schimmel kan een lichte schilfering veroorzaken, al dan niet met roodheid en jeuk. De schilfering kan op de gehele voetzool optreden of op een klein gedeelte daarvan. Ook de teennagels kunnen zijn aangetast. Soms is er sprake van ernstige schilfering, waarbij de huid beschadigd raakt en zich pijnlijke kloofjes (fissuren) vormen. Er kunnen ook met vocht gevulde blaasjes en puistjes ontstaan. Vanwege de kloofjes kan voetschimmel een bacteriële infectie tot gevolg hebben (see Introductie), vooral bij oudere mensen en mensen met een slechte bloedtoevoer naar de voeten.

Nagelschimmel (tinea unguium, onychomycose (see Onychomycose)) is een infectie van de nagel die meestal wordt veroorzaakt door Trichophyton. De schimmel kan in de nagel binnendringen, waardoor de nagel aan het uiteinde dik en dof wordt en van het nagelbed loslaat. Later raakt de gehele nagel vervormd en brokkelt deze af (kalknagel). De infectie komt veel vaker aan de teennagels voor dan aan de vingernagels.

Liesschimmel (tinea cruris) komt meer bij mannen dan bij vrouwen voor en ontstaat doorgaans bij warm weer. De infectie ontstaat in de huidplooien van de schaamstreek en kan zich uitbreiden naar het gebied aan de binnenkant van de benen. Anders dan bij een gistinfectie is het scrotum meestal niet aangetast. De uitslag is aan de randen schilferig en rozerood van kleur. Liesschimmel kan flink jeuken en zelfs pijnlijk zijn. Vatbare personen kunnen de infectie herhaaldelijk krijgen.

Hoofdschimmel (tinea capitis) wordt vooral veroorzaakt door Trichophyton. Hoofdschimmel is zeer besmettelijk en komt veel voor bij kinderen (see Huiduitslag), vooral kinderen van het negroïde ras. De schimmel kan een rozerode, schilferige uitslag veroorzaken die enigszins kan jeuken of een plekje waar haaruitval optreedt zonder uitslag (kerion Celsi).

Lichaamsschimmel (tinea corporis) kan worden veroorzaakt door Trichophyton, Microsporum of Epidermophyton. De infectie veroorzaakt gewoonlijk ronde plekken met rozerode, schilferige randen en in het midden normale huid (ringworm). Soms jeukt de uitslag. Lichaamsschimmel kan overal op de huid ontstaan en kan zich snel uitbreiden naar andere delen van het lichaam of naar andere mensen met wie nauw lichamelijk contact plaatsvindt.

Baardschimmel (tinea barbae) komt zelden voor. De meeste infecties van de baardhuid worden veroorzaakt door bacteriën en niet door schimmels.

Behandeling

De meeste schimmelinfecties, met uitzondering van die op het hoofd en de nagels, zijn onschuldig. Ze worden genezen door schimmeldodende crèmes. Sommige schimmeldodende crèmes zijn zonder recept verkrijgbaar, zoals miconazol. Schimmeldodende poeders zijn over het algemeen minder effectief. Tot de werkzame bestanddelen in schimmeldodende geneesmiddelen voor lokaal gebruik behoren miconazol, clotrimazol, econazol, ciclopirox, ketoconazol en terbinafine.

De crème wordt meestal één- of tweemaal daags aangebracht. Zodra de uitslag volledig is verdwenen, dient de behandeling nog zeven tot tien dagen te worden voortgezet. Als de behandeling te vroeg wordt gestopt, is de infectie mogelijk niet helemaal genezen en kan de uitslag terugkomen. Ciclopirox kan in de vorm van een nagellak op de met schimmel geïnfecteerde nagels worden aangebracht. Deze behandeling kan wel een jaar duren en is dan vaak nog niet effectief.

Het kan een aantal dagen duren voordat een schimmeldodende crème de symptomen vermindert.

Bij ernstigere of hardnekkige huidinfecties en bij infecties van de hoofdhuid en nagels kunnen schimmeldodende geneesmiddelen voor oraal gebruik worden voorgeschreven. Itraconazol, fluconazol, terbinafine en griseofulvine zijn allemaal effectief, al wordt het laatste middel wegens zijn giftigheid minder gebruikt. Deze geneesmiddelen worden dagelijks gedurende enkele weken toegepast. Nagelschimmel moet langer worden behandeld met itraconazol of terbinafine, 6 weken voor de vingernagels en minstens 12 weken voor de teennagels. Het kan wel een jaar duren voordat de nieuwe teennagels zijn aangegroeid. Terbinafine is het middel van voorkeur bij de behandeling van nagelschimmel. Een behandeling met griseofulvine duurt langer. Nagelschimmel reageert echter niet altijd op orale geneesmiddelen en kan na een ogenschijnlijk geslaagde behandeling weer terugkomen. Hoofdschimmel dient mogelijk gedurende 4 tot 6 weken te worden behandeld met orale geneesmiddelen, bij gebruik van griseofulvine nog langer.

illustrative-material.sidebar 1

Schimmeldodende geneesmiddelen voor lokaal gebruik

amorolfine

clotrimazol

econazol

ketoconazol

miconazol

nystatine (alleen bij Candida)

seleniumsulfide (shampoo voor pityriasis versicolor)

sulconazol

terbinafine

tolnaftaat

undecylenaat

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Introductie

Next: Candidiasis

Figures
Tables
Disclaimer