THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Acidose

Acidose is een te hoog zuurgehalte van het bloed door ophoping van zuur in het bloed of verdwijnen van bicarbonaat uit het bloed (metabole acidose) of door ophoping van kooldioxide in het bloed als gevolg van een slechte longfunctie of langzame ademhaling (respiratoire acidose).

Als de pH-buffers van het lichaam overbelast raken door een toename van de hoeveelheid zuur, wordt het bloed zuur. Wanneer de pH van het bloed daalt, worden de gedeelten van de hersenen die de ademhaling regelen, gestimuleerd om de ademhaling sneller en dieper te maken, waardoor de hoeveelheid uitgeademd kooldioxide toeneemt.

Ook de nieren trachten de daling ongedaan te maken door meer zuur in de urine uit te scheiden. Als het lichaam echter te veel zuur blijft produceren, is het mogelijk dat beide mechanismen overbelast raken, wat leidt tot ernstige acidose en uiteindelijk tot coma.

Oorzaken

Metabole acidose ontstaat wanneer de hoeveelheid zuur in het lichaam wordt verhoogd door inname van een stof die zuur is of die door de stofwisseling in een zuur kan worden omgezet, zoals methanol, antivries (ethyleenglycol) of hoge doses acetylsalicylzuur (aspirine). Metabole acidose kan ook ontstaan als gevolg van een stofwisselingsafwijking. Het lichaam produceert een overmaat aan zuur in de gevorderde stadia van shock en bij slecht gereguleerde diabetes mellitus type 1. Door vetverbranding ontstaan dan zure stoffen die niet verder kunnen worden verbrand (ketonen). Zelfs de productie van normale hoeveelheden zuur kan leiden tot acidose wanneer de nieren niet normaal functioneren en daardoor niet in staat zijn voldoende hoeveelheden zuur in de urine uit te scheiden.

Respiratoire acidose ontstaat wanneer de longen kooldioxide niet voldoende uitblazen, een probleem dat kan optreden bij aandoeningen die de longen ernstig aantasten (zoals emfyseem, chronische bronchitis, ernstige longontsteking, longoedeem en astma). Respiratoire acidose kan ook ontstaan wanneer ziekten die de zenuwen of borstspieren aantasten de ademhaling verstoren. Daarnaast kan respiratoire acidose ontstaan bij overmatige slaperigheid door opioïden (zware pijnstillers) en sterke slaapmiddelen die de ademhaling vertragen.

Symptomen

Lichte metabole acidose hoeft geen symptomen te veroorzaken, maar meestal treedt er wel misselijkheid, braken en vermoeidheid op. De ademhaling wordt dieper en iets sneller (doordat het lichaam tracht de acidose te corrigeren door meer kooldioxide uit te ademen). Naarmate de acidose verergert, begint de persoon zich zeer zwak en slaperig te voelen en kan er verwardheid en toenemende misselijkheid optreden. Uiteindelijk kan de bloeddruk dalen, met als gevolg shock, coma en overlijden.

De eerste symptomen van respiratoire acidose kunnen hoofdpijn en slaperigheid zijn. De slaperigheid kan verergeren tot stupor en coma. Stupor en coma kunnen binnen enkele ogenblikken optreden als de ademhaling stopt of ernstig verstoord is. Als de ademhaling minder ernstig verstoord is, kan het enkele uren duren voor dit optreedt.

Diagnose

Om acidose te kunnen vaststellen, moet meestal de pH van het bloed in een monster arterieel bloed worden bepaald. Dit monster wordt gewoonlijk uit de arteria radialis bij de pols afgenomen. Er wordt arterieel bloed (bloed uit een slagader) gebruikt omdat veneus bloed (bloed uit een ader) hoge concentraties bicarbonaat bevat en daardoor geen nauwkeurige maatgever is voor de pH van het bloed.

Voor meer informatie over de oorzaak van de acidose worden ook de kooldioxide- en bicarbonaatconcentratie van het bloed gemeten. Om de oorzaak te helpen bepalen, kan er extra bloedonderzoek worden uitgevoerd.

Behandeling

De behandeling van metabole acidose hangt in de eerste plaats af van de oorzaak. Behandeling kan bijvoorbeeld nodig zijn om diabetes mellitus te reguleren met insuline of om de giftige stof uit het bloed te verwijderen in geval van vergiftiging.

De behandeling van respiratoire acidose is erop gericht de longfunctie te verbeteren. Geneesmiddelen die de ademhaling bevorderen, kunnen zinvol zijn bij patiënten met longaandoeningen als astma en emfyseem. Bij mensen met een ernstig verstoorde longfunctie, ongeacht de oorzaak, kan kunstmatige ademhaling met beademingsapparatuur nodig zijn (see Behandeling).

Acidose kan ook direct worden behandeld. Bij lichte acidose kan toediening van intraveneuze vloeistoffen mogelijk volstaan. Bij ernstige acidose kan intraveneus bicarbonaat worden toegediend. Bicarbonaat biedt echter slechts tijdelijk verlichting en kan schadelijk zijn, bijvoorbeeld door overbelasting van het lichaam met natrium en water.

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Introductie

Next: Alkalose

Figures
Tables
Disclaimer