THE MERCK MANUAL MEDICAL LIBRARY: The Merck Manual of Medical Information--Home Edition
Tips for better results

Section

Subject

Topics

Introductie

Hoofdpijn is een zeer veelvoorkomend medisch probleem en bij zowel mannen als vrouwen vaak de oorzaak van arbeidsongeschiktheid. Hoofdpijn beïnvloedt het vermogen om te werken en dagelijkse taken uit te voeren. Sommige mensen hebben vaak hoofdpijn, anderen hebben er vrijwel nooit last van.

Oorzaken

Hoofdpijn kan weliswaar pijnlijk en belastend zijn, maar wijst zelden op een ernstige aandoening. De meeste vormen van hoofdpijn, zoals spanningshoofdpijn, migraine en clusterhoofdpijn, wordt niet door een andere aanwijsbare aandoening veroorzaakt. Spanningshoofdpijn komt het meest voor.

Minder vaak is hoofdpijn het gevolg van een andere aandoening. Aandoeningen die hoofdpijn veroorzaken, zijn vaak niet ernstig en tijdelijk van aard en betreffen de ogen, de neus, de keel, de bijholten, het gebit, de kaken, de oren of de nek.

Hoofdpijn is zelden het gevolg van een ernstige aandoening. Dergelijke aandoeningen zijn onder meer hoofdletsel, CVA (cerebrovasculair accident), een uitstulping in de wand van een slagader die de hersenen van bloed voorziet (hersenaneurysma), herseninfectie (hersenabces, meningitis en encefalitis) en een misvormd bloedvat (arterioveneuze malformatie) vlakbij de hersenen. Ontstekingen als tuberculose kunnen de hersenen aantasten en hoofdpijn veroorzaken. Ook aandoeningen die de druk in de schedel verhogen, kunnen hoofdpijn veroorzaken doordat er druk op de hersenen komt te staan. Voorbeelden zijn hersentumor, bloeding (hemorragie), ophoping van bloed (hematoom) en goedaardige intracraniële hypertensie (pseudo-tumor cerebri (see Tumoren van het zenuwstelselSidebar)), waarbij de druk in de schedel toeneemt, maar geen oorzaak kan worden vastgesteld.

Een andere ernstige aandoening die hoofdpijn kan veroorzaken, is zeer hoge bloeddruk, waardoor een bonkend gevoel in het hoofd kan optreden – al leidt hoge bloeddruk doorgaans echter niet tot hoofdpijn. Ook longaandoeningen (zoals emfyseem) waardoor de zuurstoftoevoer naar de hersenen afneemt, kunnen hoofdpijn veroorzaken, net als slaapapneu (ademstilstand tijdens de slaap), waardoor de kooldioxideconcentratie in het bloed tijdelijk toeneemt. Ontsteking van de grote slagaders (arteriitis temporalis), meestal in de hals en het hoofd, kan hoofdpijn tot gevolg hebben. Arteriitis temporalis komt vooral voor bij ouderen. Ernstige gevallen van griep en hoge koorts kunnen ook hoofdpijn veroorzaken. In de eerste stadia van de ziekte van Lyme treedt vaak hoofdpijn op.

Hoofdpijn is vaak het gevolg van onthouding van cafeïne, van pijnstillers na langdurig gebruik en het gebruik van bepaalde geneesmiddelen die de bloedvaten verwijden (zoals nitroglycerine).

Diagnose

De arts kan het soort hoofdpijn of de oorzaak ervan meestal vaststellen aan de hand van de medische voorgeschiedenis (anamnese), de kenmerken van de hoofdpijn en de resultaten van een lichamelijk onderzoek. De kenmerken van hoofdpijn bestaan uit de frequentie, duur, plaats, ernst en bijkomende symptomen.

Bij de volgende kenmerken, die kunnen wijzen op een ernstige aandoening als oorzaak van de hoofdpijn moet snel een arts worden geraadpleegd.

  • frequente hoofdpijn bij iemand die zelden hoofdpijn heeft
  • lichte hoofdpijn die hevig wordt
  • hoofdpijn waarvan iemand wakker wordt
  • elke verandering in het patroon of de aard van de hoofdpijn
  • hoofdpijn die gepaard gaat met symptomen als koorts en een stijve nek, veranderingen in gevoel of gezichtsvermogen, zwakte, verlies van coördinatievermogen of flauwvallen.

Zware hoofdpijn met koorts en een stijve nek duidt bijvoorbeeld op meningitis (hersenvliesontsteking), een levensbedreigende infectie van de vliezen (meninges) die de hersenen en het ruggenmerg omgeven. Hoofdpijn die plotseling optreedt en heviger is dan de hoofdpijn die iemand ooit eerder heeft gehad, wijst op een subarachnoïdale bloeding, vaak het gevolg van een gescheurd aneurysma.

Wanneer de arts een ernstige aandoening vermoedt, worden er meestal aanvullende diagnostische onderzoeken uitgevoerd. Als meningitis wordt vermoed, wordt onmiddellijk een lumbaalpunctie (ruggenprik (see Diagnose van aandoeningen van hersenen, ruggenmerg en zenuwenFigures)) uitgevoerd. Een lumbaalpunctie kan ook worden uitgevoerd als de arts een gescheurd aneurysma vermoedt. Soms wordt bloedonderzoek uitgevoerd om te controleren op een aandoening als de ziekte van Lyme. De bezinkingssnelheid van rode bloedcellen (BSE, de snelheid waarmee rode bloedcellen (erytrocyten) naar de bodem van een reageerbuisje met bloed zakken) wordt vaak gebruikt om vast te stellen of iemand arteriitis temporalis heeft. Een hoge BSE wijst op een ontsteking.

Als de arts een tumor, CVA, bloeding of andere aandoening van de hersenstructuur vermoedt, wordt het hoofd van de patiënt onderzocht met behulp van computertomografie (CT-scan) of magnetische kernspinresonantie (MRI).

illustrative-material.table-short 1

VERSCHILLEN TUSSEN DIVERSE SOORTEN HOOFDPIJN
type of oorzaak kenmerken* diagnostische procedures

spierspanning

De hoofdpijn is meestal licht tot matig en wordt gevoeld als een strakke band rond het hoofd; het gehele hoofd wordt aangedaan. De pijn duurt 30 minuten tot 7 dagen. De hoofdpijn wordt niet erger door lichamelijke activiteit, licht, geluid of geuren en gaat niet gepaard met misselijkheid en braken.

Met een CT- of MRI-scan van het hoofd worden andere aandoeningen uitgesloten, vooral als de hoofdpijn recent is ontstaan of als het symptomenpatroon is veranderd.

migraine

De pijn is matig tot hevig, veroorzaakt een bonzend gevoel en is meestal eenzijdig. De pijn duurt 4 uur tot 3 dagen. De hoofdpijn kan erger worden door lichamelijke activiteit, licht, geluid of geuren en gaat gepaard met misselijkheid en braken.

De aanvallen kunnen gedurende langere tijd optreden, maar ook weken-, maanden- of jarenlang wegblijven. De aanvallen worden vaak voorafgegaan door een gevoel dat er een migraineaanval gaat beginnen (zoals stemmingsveranderingen, verlies van eetlust en misselijkheid) en tijdelijke verstoringen in gevoel, evenwicht, spiercoördinatie, spraak of gezichtsvermogen (zoals lichtflikkeringen en blinde vlekken).

dezelfde diagnostische procedures als bij spanningshoofdpijn

clusterhoofdpijn

De pijn is hevig en scherp en geconcentreerd rond het oog. De pijn duurt 15 minuten tot 3 uur. Doordat de pijn zo hevig is, kunnen mensen met clusterhoofdpijn niet gaan liggen. Ze lopen vaak heen en weer en bonzen soms met hun hoofd tegen de muur. De hoofdpijn komt in zogenaamde ‘clusters' voor, met daartussen perioden zonder hoofdpijn. De pijn wordt meestal niet erger door licht, geluid of geuren en gaat niet gepaard met misselijkheid en braken.

De patiënt heeft aan de kant van de pijn een loopneus, een waterig oog, een hangend ooglid en een zwelling onder het oog.

dezelfde diagnostische procedures als bij spanningshoofdpijn

hoge bloeddruk (hypertensie)

Ernstige hoge bloeddruk die al geruime tijd aanwezig is, kan hoofdpijn veroorzaken. Het is een kloppende pijn die optreedt in spasmen en achterin of bovenop het hoofd wordt gevoeld.

meting van de bloeddruk, bloed- en nierfunctieonderzoek

oogproblemen (iritis, glaucoom en papillitis)

De pijn is matig of hevig en vaak erger na gebruik van de ogen. De pijn wordt gevoeld voor in het hoofd of in of boven de ogen.

oogonderzoek

sinusproblemen

De pijn is hevig, kan dof of scherp zijn en wordt gevoeld vóór in het hoofd. De pijn kan plotseling beginnen en van korte duur zijn of langzaam beginnen en aanhouden. De pijn is meestal 's morgens heviger dan 's middags, heviger bij koud en vochtig weer en wanneer de patiënt gaat liggen.

röntgenfoto's van de bijholten of CT-scan

hersentumor

De pijn is licht tot hevig en verergert. De pijn komt steeds vaker terug en is uiteindelijk constant aanwezig. De hoofdpijn is vaak heviger wanneer de patiënt gaat liggen en de patiënt kan ervan wakker worden. Een geleidelijk groeiende tumor veroorzaakt hoofdpijn die vlak na het ontwaken het hevigst is. Wanneer een dergelijke hoofdpijn zich sinds kort voordoet, moet een arts worden geraadpleegd.

MRI- of CT-scan

hersenabces

De pijn is licht tot hevig en treedt met onderbrekingen op; kan op één plek of in het gehele hoofd optreden. De pijn is vergelijkbaar met de pijn veroorzaakt door een hersentumor. Als het abces echter openbarst, treedt acute meningitis op die gepaard gaat met een intense hoofdpijn en nekstijfheid.

MRI- of CT-scan

meningitis

De pijn is hevig en constant, wordt in het gehele hoofd gevoeld, straalt uit tot in de nek waardoor het moeilijk is het hoofd te buigen en de kin op de borst te leggen. Mensen met meningitis voelen zich ziek, hebben koorts en moeten braken.

bloedonderzoek en lumbaalpunctie

subdurale bloeding

De pijn is licht tot hevig, met tussenpozen of constant; kan voelbaar zijn op één plek of in het gehele hoofd en straalt uit naar de nek.

MRI- of CT-scan

subarachnoïdale bloeding

De pijn is hevig, constant en wijd verspreid. Soms is de pijn voelbaar in en rond één oog; het ooglid hangt af. Patiënten beschrijven deze hoofdpijn vaak als de ergste die ze ooit hebben meegemaakt.

MRI of CT-scan; bij negatief resultaat volgt een lumbaalpunctie

arteriitis temporalis

De pijn wordt gevoeld aan één kant van het hoofd bij de slaap. De slagaders in de slaap kunnen vergroot zijn. De aandoening kan gezichtsstoornissen of blindheid veroorzaken.

biopsie van de arteria temporalis en bepaling van de bloedbezinking (BSE, een onderzoek waarbij de bezinkingssnelheid van rode bloedcellen wordt bepaald)

andere aandoeningen die de hersenen kunnen treffen (kanker, cryptokokkose, sarcoïdose, syfilis, tuberculose)

De pijn kan licht of hevig en dof of scherp zijn, en wordt overal in het hoofd gevoeld.

De patiënt met hoofdpijn veroorzaakt door één van de genoemde aandoeningen heeft matige koorts en een voorgeschiedenis van de aandoening.

lumbaalpunctie en MRI- of CT-scan

* Iemand kan één, verscheidene of alle genoemde kenmerken vertonen. CT = computertomografie, MRI = magnetische kernspinresonantie

Last full review/revision February 2003

Back to Top

Previous: Introductie

Next: Spanningshoofdpijn

Figures
Tables
Disclaimer